Boeken die iedereen kent, maar niemand heeft gelezen.

IMG_3745In de zeventiger jaren studeerde ik aanvankelijk scheikunde. Ik was al een jaar of twee aan het proberen het de leukste studie te maken die ik kende, totdat ik in een college thermodynamica terecht kwam. Zoals te verwachten was ging het over warmte en de Brownse beweging van moleculen en atomen.

En ineens overviel het me: ik vind hier niets aan en ik wil dit helemaal niet weten ook. Dat was het moment dat ik stopte met scheikunde. Hierdoor veroordeelde ik mijzelf echter tot de militaire dienst; ik had uitstel gekregen, maar als ik stopte met studeren moest ik mijn dienstplicht vervullen. Ja, dat waren ook de zeventiger jaren.

Na zestien maanden voornamelijk doorgebracht te hebben met veel bier en verveling, begon ik in september 1973 aan de studie andragogie aan de VU in Amsterdam. Andra- wat? Antropologie? Hoor ik jullie al vragen. Andragogie of andragologie ging over verandering, het was veranderkunde. Dat kon op individueel niveau (maatschappelijk werk), op groepsniveau (vormingswerk) wijkniveau (opbouwwerk) en op het niveau van organisaties.

Das Kapital
Dat was een heel erg linkse studie, net als sociologie en politicologie. Aan de GU (de andere universiteit van Amsterdam) waren ze ook heel links. Maar waar de linkse GU-studenten voornamelijk lid waren van de PSP, waren wij aan de VU vooral lid van de CPN, die je kon zien als de meest gereformeerde partij in het linkse spectrum.
Als rechtgeaarde marxisten lazen we veel over Karl Marx, Friedrich Engels en wat latere marxisten schreven. Das Kapital (Het Kapitaal) had eigenlijk niemand gelezen als je er echt over doorvroeg.
Indertijd kon je bij de ECI (boekenclub) drie boeken voor 10 gulden krijgen als introductie.
Toen heb ik Het Kapitaal aangeschaft en ben er in begonnen.
Wat was dat saai! Zeker voor iemand als ik, die van economie helemaal niets wist. Na zo’n 40 dichtbedrukte bladzijden verorberd te hebben gaf ik het op. Het ging niet meer.
Achteraf merkte ik dat eigenlijk niemand Het Kapitaal gelezen had.

The origin of species
Er is nog zo’n boek, en wel The origin of species van Charles Darwin. Iedereen weet dat dat de aanleiding heeft gevormd tot de evolutietheorie, maar er zijn maar weinig mensen die het boek zelf hebben gelezen. Ik ook niet. Heb ik van Het Kapitaal nog veertig boek frans de waal empathiebladzijden gelezen, van The Origin of Species geen enkele.
Eén van de grootste misvattingen is wel de uitspraak ‘survival of the fittest’ dat in ieder geval in het Nederlands taalgebied vaak opgevat is als: ‘de sterkste overleeft’, terwijl Darwin natuurlijk bedoelde dat degene die zich het best heeft aangepast, de meeste kans maakt te overleven.

The structure of scientific revolutions
Dan is er nog een derde boek dat niemand las, maar waarvan iedereen wel de titel kende toen ik andragogie studeerde: “The Structure of Scientific Revolutions” van de Amerikaan Thomas Kuhn. Dit boek poneert de stelling dat wetenschap zich niet geleidelijk ontwikkelt, maar te maken heeft met revoluties, paradigma-wisselingen en dus schoksgewijze tot stand komt.
Een paradigma is een uitgangspunt om wetenschap te bedrijven. Tot begin 16e eeuw was het katholieke paradigma dominant: God had de wereld geschapen en de aarde was het middelpunt van het heelal waar alle planeten en sterren omheen draaiden. God had de aarde geschapen, die aanvankelijk woest en ledig was, maar vervolgens een paradijs bevatte.

Een belangrijke paradigma-wisseling is bijvoorbeeld de aanname van Copernicus in de 16e eeuw, dat de aarde niet het centrum van het heelal is, maar een planeet die rond de zon draait. Toen dat paradigma veranderde, veranderde de gehele wetenschap en ook de maatschappij.wereldpuzzel

Het 20e eeuwse paradigma gaat ervan uit, dat er alleen materie bestaat. Geest of bewustzijn is, als het al bestaat, hooguit een bijproduct van de hersenen. God is al heel lang dood.

Paradigma-wisseling
Een paradigmawisseling kent minstens drie stadia. In het eerste stadium wordt het nieuwe paradigma genegeerd, in het volgende stadium met alle mogelijke middelen bestreden en in het laatste stadium aanvaard als het enig juiste. Wat in dit proces helpt, is dat de wetenschappers van het oude paradigma uitsterven of gewoon met pensioen gaan.

Ik denk dat we nu weer in zo’n revolutionaire tijd leven. De economische crisis stimuleert veel mensen om anders te ondernemen, de wetenschap staat zo sterk onder de druk van publicatie en het krijgen van een deel van de geldstromen, dat er steeds meer fraude gepleegd wordt. Diederik Stapel is echt niet een individueel geval, al willen universiteitsbestuurderen ons anders doen geloven.

De hebzucht gaat zo ver, dat het het leven op aarde bedreigt: Monsanto een zaadfabriek, patenteert allerlei zaden om er zoveel mogelijk geld mee te verdienen, zodat straks niemand meer zonder Monsanto kan boeren en voedselprijzen de hoogte in gaan. Banken hebben nog steeds niets geleerd van de crisis, zie bijvoorbeeld de Libor-affaire en de Rabobank, die de enige betrouwbare grote bank van Nederland was.

Anderzijds zijn energie-neutrale huizen, elektrische auto’s en fietsen heel normaal geworden en zoekt men naar andere vormen van energie dan de fossiele (schalie- en ander gas).
Ook inhoudelijk loopt de wetenschap op zijn laatste eind: weliswaar is Swaab’s boek “Wij zijn onze hersenen” een bestseller geweest, maar evenzeer wordt duidelijk hoe onhoudbaar en prematuur zijn stellingen over bijvoorbeeld de vrije wil zijn.
In de biologie komt het ontstaan van het leven als een volkomen toevalsproces onder hevige druk te staan.
Astronomen zijn heel trots dat ze ongeveer 4% van het heelal kunnen verklaren.
De rest is donkere energie en donkere materie, die niemand ooit gezien of aangetoond heeft.
Waarom moet ik toch weer aan kabouters denken?

Wikipedia guerrilla
De traditionele wetenschappers zien al die veranderingen niet zitten en zorgen er bijvoorbeeld voor dat een onconventioneel bioloog als Rupert Sheldrake het spreken op een Ted-talk onmogelijk wordt gemaakt (zie sheldrake.org). Tevens voeren deze zogenaamde wetenschappers een guerrilla-oorlog op Wikipedia om zoveel mogelijk pagina’s met voor hen afwijkende meningen te veranderen en alternatieve wetenschappers in een kwaad daglicht te stellen. En dat zonder wetenschappelijke argumenten.
Leden van de Nederlandse stichting Skepsis doen hier ook vrolijk aan mee. Hoezo waarheidsvinding in de wetenschap?
De Inquisitie is weer helemaal terug, alleen de geur van brandstapels ontbreekt nog.

Dit zijn allemaal tekenen van een paradigmawisseling.

Het feit dat deze mensen zich zoveel moeite getroosten om alternatieve standpunten op alle mogelijke onwetenschappelijke manieren te bestrijden betekent wel dat we nu in stadium twee van de paradigmawisseling zijn gekomen: het nieuwe paradigma wordt te vuur en te zwaard bestreden en daarmee serieus genomen. Acceptatie van het nieuwe paradigma is daarmee onderweg!

In een ander artikel “De oerknal is nooit gebeurd” kun je lezen hoe astronomen een wiskundige puinhoop van hun vakgebied hebben gemaakt. De wetenschappers van het elektrische heelal (www.thunderbolts.info) hebben heel wat meer en betere verklaringen voor allerlei astronomische verschijnselen dan de dogmatici van de zwarte gaten, donkere materie en donkere energie.

In het artikel “Waar komt het leven vandaan” en “Waar zit ons geheugen” zie je voorbeelden van het huidige rammelende paradigma.

Ondertussen zijn we live getuige van de werking van de Structure of Scientific Revolutions. Het gaat de goede kant op!

 

 

1 Comment (+add yours?)

  1. mieke
    Feb 17, 2014 @ 21:46:44

    haha wij hadden op school een samenvattinkje van Das Kapital, zelfs dat was saai!